De goudschat van Zeegse, zevenenveertig solidi uit de zesde eeuw

Op de Noorder es, ten noordwesten van Zeegse, lagen zevenenveertig gouden munten in de bouwvoor, verspreid over hooguit 60 vierkante meter. Van een pot is niets gevonden, en er lag niets anders bij. Twee detectorzoekers uit Roden, Niels Harbrink en Peter Warners, vonden ze in januari 2014. Het zijn solidi, elk zwaarder dan vier gram, en naar gewicht is dit de grootste zesde-eeuwse muntschat die ooit in Nederland is gevonden, zo stelt De Nederlandsche Bank. De vorige goudschat in Drenthe kwam in 1955 boven.

Achtendertig munten zijn Byzantijns; de rest is laat-Romeins, Ostrogotisch en Merovingisch-Frankisch, geslagen in Constantinopel, Rome, Ravenna en Laon in Noord-Frankrijk. Eén Frankische munt draagt de buste van koning Theodebert, die van 534 tot 548 regeerde. Het is voor zover bekend de eerste munt van deze koning die op Nederlandse bodem is gevonden. Theodebert was de eerste Germaanse vorst die zijn naam op een gouden munt zette. In Constantinopel viel dat slecht.

Zesentwintig munten zijn 'gesnoeid'. Er zijn randjes goud afgehakt. Dat is bij solidi in West-Europa voor zover bekend nooit eerder gezien. De randen zijn nog scherp, dus het gebeurde laat, zeer waarschijnlijk in het Frankische rijk of in Noord-Nederland. In Byzantium stond er de doodstraf op.

De jongste munten zijn in of na 542 geslagen, en alle zijn nog gemaakt volgens de zware keizerlijke standaard, die in Gallië na ongeveer 580 verdween. P.A.M. Beliën, die de munten determineerde, en provinciaal archeoloog Wijnand van der Sanden houden het daarom op een begraving tussen ongeveer 550 en 575.

Het goud kwam vrijwel zeker niet rechtstreeks uit Byzantium. Volgens beide auteurs ligt de weg via Gallië veel meer voor de hand, als diplomatieke betaling aan een regionale heer of via de Friese elite langs de kust. Of Zeegse toen bij de Friese of de Saksische wereld hoorde, weet niemand. De Drentse goudvondsten van Beilen, Lieveren en Nietap lagen in natte grond en gelden als offers; deze schat lag droog. Zeegse staat in de archeologische monumentenkaart als jong esdorp, weergegeven op de topografische militaire kaart van 1853, met mogelijk oudere bewoningssporen onder de kern. Of er in de zesde eeuw een nederzetting of grafveld lag, is niet bekend.

Na de melding bij de provinciaal archeoloog heeft het Drents Museum de schat verworven, met steun van de BankGiro Loterij; sinds juni 2014 is hij daar te zien, als objectnummer M2014-0001-47. De vinders gaven de precieze plek pas prijs nadat de munten waren gedetermineerd. Een kleine opgraving, die had kunnen laten zien wat er bij het goud hoorde, kwam er niet: de grondeigenaren gaven geen toestemming.