Het grafveld dat onder de oprit van de A28 verdween

Aan de oostkant van de Wester Esch bij Tynaarlo ligt het meest waardevolle terrein van deze hoek van de kaart. Het is voor een deel weg. Bij de aanleg van de oprit naar de A28 kwamen hier in 1992 en 1993 grote hoeveelheden voorwerpen boven die volgens de registratie duidelijk wezen op een omvangrijk grafveld, met crematies en bijzettingen uit de laat-Romeinse tijd en de vroege middeleeuwenVroege middeleeuwen450 tot 1050Meer over deze periode.

Bekend was de plek al. Bij een kartering in 1970 was er aardewerk gevonden. Toen de oprit er twintig jaar later doorheen werd gelegd, bleek pas hoe groot het was, en juist toen was er geen tijd. Het Biologisch-Archaeologisch Instituut uit Groningen groef in 1992 een noodsleuf van zo'n zestig meter lang en drie meter breed op de plek van de oostelijke oprit. In het noordelijke deel zaten ronde kuilen met verbrand bot. In het zuiden lagen langwerpige kuilen, en in één daarvan tekende zich bij het verdiepen het silhouet van een lichaam af. Er kwamen onder meer een verguld bronzen schotelfibula, een bronzen sleutel en een gordelbeslag boven.

Een extra sleuf aan de oostkant liet zien dat het grafveld die kant niet op liep. De zes west-oost gerichte graven sluiten naar het westen, onder de oprit, vermoedelijk aan op een veel groter aantal. De delen van het grafveld die op de plek van de oprit lagen zijn verloren gegaan zonder dat uitgebreid onderzoek mogelijk was. Mogelijk ligt er nog een restant in het terrein naast de weg. Daarom is het beschermd als terrein van zeer hoge archeologische waarde, de zwaarste categorie die de monumentenkaart kent.

In september 2019 kwam de volgende kans, aan de westkant van afrit 35. Voor de kabel van een zonnepark moest een sleuf van zo'n veertig meter worden gegraven, en De Steekproef rekende op graven. Een rechthoekig spoor leek een grafkuil, een donkere vlek een crematiegraf. Allebei bleken het paalgaten, met in het midden nog de donkere kern van de weggerotte paal. In totaal lagen er zestien paalgaten en twee kuilen, vermoedelijk van een boerderij of een spieker (een klein voorraadschuurtje op palen), al was de put te klein om er een plattegrond in te zien. Precies door het midden van één paalgat liep een oude verstoring, zoals een archeoloog een doorsnede zet. Misschien hebben de onderzoekers uit de jaren negentig hier ook even gekeken. Te herleiden is het niet.

Het aardewerk past in de late ijzertijdLate ijzertijd250 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode tot het begin van de midden-Romeinse tijd, tussen 200 voor en 150 na Chr. Het rapport noemt die datering uniek voor deze omgeving. Latere vondsten ontbreken, en de bewoners zijn vermoedelijk rond het begin van de midden-Romeinse tijd vertrokken of verhuisd.

Aan weerszijden van de afrit liggen zo twee tijden die niets met elkaar te maken hebben. Het rapport zegt het met zoveel woorden: vanwege de oudere datering is er geen relatie met het grafveld. De graven horen bij de laat-Romeinse tijd en de vroege middeleeuwenVroege middeleeuwen450 tot 1050Meer over deze periode, de eeuwen waarin de dorpen ontstonden en waarin de landschapsbiografie het ontstaan van Zeegse, Taarlo en Deurze plaatst.