Villa Maria, het buiten van de Kniphorsts

Op de Franse kaart van 1812 is dit nog lege heide zonder veel reliëf. In de tweede helft van de negentiende eeuw kocht de familie Kniphorst die heide, plantte hem vol en maakte er een landgoed van; rond 1900 stond het gebied al in het bos. Daar verscheen een buiten, met beukenlanen en een ruimer assortiment bomen dan in de eiken- en dennenbossen verderop, en middenin stond Villa Maria – een houten chalet met bijgebouwen, ook wel de Hunnenborg genoemd.

Oud-boswachter Hendrik Lanjouw heeft de jaartallen uit het kadaster gehaald. In 1861 kocht notaris Casper Everhard Kniphorst hier grond met een huis en een schuur, die een eendenkooihouder had laten bouwen. In 1862 liet hij ze afbreken, en hij begon grove dennen te planten. Hij stierf in 1879, en in 1883 staan zijn dochter en haar man Gerrit Lambertus Kniphorst, kassier van de Nederlandsche Bank in Stadskanaal, als eigenaren in het kadaster. In 1898 staat er een jachthuis in het kadaster en in 1899 valt de naam Hunnenborg. In januari 1902 besteedde G. Kniphorst de bouw van een woning met schuurtje te Hunnenborg aan, aan de weg van Anloo naar Schipborg, en in 1903 staat er een villa met koepel, later met toren en koepel. Datzelfde jaar noemt een leverancier van acetyleenverlichting Villa Maria in Anloo als klant, met als eigenaar Kniphorst uit Stadskanaal. In 1923 verkocht de familie land aan Anton Kröller, de eigenaar van De Schipborg, en in 1924 werd Villa Maria afgebroken.

Een buiten met gazons en tuinen is het nooit geweest. De inventarisatie van 2007 noemt het gebied door jarenlange verwaarlozing niet meer als buiten te ervaren, en somt op wat er nog wél van te herkennen is: de restanten van de vijver, enkele beukenlanen, de plek van de belvedèretoren en stukken beukenbos. Op het vroegere buiten ligt nu de natuurcamping.

Drie van die dingen zijn na te meten. De vijver ligt er nog: op het eigen hoogtebeeld is het een druppelvormige laagte van ruim 20 bij 12 meter en 70 centimeter diep, met de uitgegraven grond als een duidelijke wal aan de zuidoostkant en een kaarsrechte greppel die er van de andere kant op uitkomt. Dat punt ligt 4 meter van de plek waar de inventarisatie de vijver zet – zo dicht dat er geen twijfel over is welke laagte bedoeld wordt.

De belvedère is er niet meer, maar zijn perceel is dat wel. Het rapport beschrijft de standplaats van de uitkijktoren als een nu met beuken beplant, door een greppel omgeven perceeltje. Precies dat tekent zich op 90 meter ten noorden van het chalet af: een rechthoek die aan alle zijden door een greppel wordt begrensd. Waar de toren binnen dat vak stond staat er niet bij, en het rapport zet zijn eigen punt er dan ook uitdrukkelijk bij benadering.

De vijver, de wal, de greppel om het torenperceel en de lanen liggen er na honderd jaar verwaarlozing nog, en het huis waar het allemaal om begonnen was is spoorloos.