Het smeltwaterdal bij Anloo: het beekdal is geen werk van de beek
Plek met een verhaal·IJstijden en bodem
Bij Anloo ligt het Anlooërdiepje in een dal dat veel breder is dan de beek zelf. Het dal is niet gevormd door het water. De beekdalen van de Drentsche Aa zijn veel ouder en groter dan de beekjes die er nu doorheen stromen, en hun vorm ontstond door geologische processen en erosie, waaronder afstromend smeltwater tijdens en na de IJstijdenhet Saalien, 250.000 tot 130.000 jaar geledenMeer over deze periode. Pas later ontwikkelden zich de huidige beeklopen erin.
De bodem laat het zien. Op de hogere zandplateaus ligt keileem, en in de beekdalen is die laag grotendeels verdwenen. Waar de keileem weg is, heeft erosie hem weggehaald. Langs het water liggen vlakke graslanden die vroeger als hooiland werden gebruikt.
Op de hoogtekaart is het dal een brede, ondiepe laagte. De randen zijn duidelijk, naar de es en naar de hogere zandrug erboven. Daar middendoor loopt de smalle, kronkelende waterloop.
Bij Anloo maakt het diepje een opvallende bocht naar het oosten, de Hondsrug op. Het lijkt of het dorp de beek naar zich toe heeft getrokken. Het is andersom. Anloo is gaan liggen waar twee dingen samenkomen die een esdorp allebei nodig heeft: hoog en droog land op de rug, en water en groenlanden op loopafstand. Daarom ontstond juist hier een brinkdorp.
Hoe intensief dat stukje dal is gebruikt, verraden de namen. In het beekdal bij Anloo draagt vrijwel elk perceel een eigen naam – Kampie, Brokkenkampie, Pismuskamp, Weijert, Kamerie – terwijl de naamgeving verderop in het dal veel grover is en voor grotere stukken tegelijk geldt. Veel namen dicht opeen betekent veel gebruik en veel verdeling. Eén van die namen is de Weijert. Een weier is een visvijver, en de oudste hier hoorde bij de bisschopshof.
Ter hoogte van de boerderij De Volharding aan de Gasterenseweg maakt het diepje een bijna onnatuurlijke haakse bocht naar het zuidoosten. Onder Anloo ligt een zoutkoepel in de diepe ondergrond, die vermoedelijk zo'n anderhalve meter omhoog is gekomen. Of de bocht daardoor komt is niet bewezen. Het verband tussen zouttektoniek en het patroon van beekdalen is onderwerp van lopend onderzoek. Bewezen of niet, het past bij de rest van deze plek. De beek volgt het landschap, niet andersom.
Bekijk deze plek op de kaart →
Op de achtergrond: het reliëf uit het AHN.
In de buurt
- WeiersBij de voorname huizen van Anloo lagen visvijvers; de oudste was niet van een havezate maar van de bisschop.290 m
- ≈ JachthuisGrondradar vond bij Anloo een gracht en reflecties die funderingen kunnen zijn. Of dat het jachthuis van stadhouder Hendrik Casimir II was, is omstreden.360 m
- ≈ BisschopshofDe bisschopshof die de bisschop van Utrecht na 1024 in Anloo liet bouwen is nooit teruggevonden: vier plekken komen in aanmerking.470 m
MagnuskerkOnder de Magnuskerk van Anloo liggen zes of zeven voorgangers van de kerk, waarvan de oudste uit de negende eeuw.490 m- EllentshuisHet Ellentshuis bij de brink van Anloo, in 1838 voor afbraak verkocht; de oprijlaan is nog te herkennen in de eikenrijen.520 m
- Kleine SpeldeOp de Kleine Spelde bij Anloo lag een beitel van Frans Grand-Pressigny-vuursteen; een opgraving vond er nederzettingssporen uit de ijzertijd.560 m
Schultenhuis AnlooEen hallenhuisboerderij aan de brink van Anloo die mogelijk schultenhuis was; in de deurneuten staat 1733, in de gevelankers 1818.570 m- VennebroekOp de hoek van de Gasterenseweg bij Anloo stond havezate Vennebroek, dat zijn naam en zijn status in 1747 erfde van een huis bij Paterswolde.570 m
Noordesch AnlooUit de Noordesch van Anloo kwamen een urnenveld, prehistorisch aardewerk en een zilverschat van 114 Romeinse munten, ver buiten het Romeinse Rijk.570 m
HomanshofHomanshof bij Anloo is een hallenhuisboerderij die eeuwenlang verhuurd werd; de naam komt van de familie die hem bezat, niet van de boeren die er woonden.700 m
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.