Landschapssporen

Anloo

Markesteen op de grens van Gasteren en Anloo

Plek met een verhaal·Marke en boerenland

Markesteen op de grens van Gasteren en Anloo
Aanname, geen exacte locatie. De markegrens Gasteren–Anloo uit de marke-laag van de provincie loopt vanaf het vier-markenpunt naar het noordwesten en eindigt op het Anloërdiepje; dit is dat eindpunt. In de provinciale markesteen-laag staat hier geen steen geregistreerd – de vijf die daar wél in staan liggen allemaal elders. · Foto: Bert van As – CC BY-SA 4.0

Op de grens van de boermarken van Anloo en Gasteren, bij het Anloërdiepje, ligt een steen met een ingehouwen kruis. Boermarken waren de gezamenlijke boerenorganisaties van hun dorpen, die de heide en de weidegronden beheerden. Zulke grenzen werden periodiek gecontroleerd om te zien of de steen nog op zijn plek lag.

Nodig was dat ook. De Goorspraken, de uitspraken van de Drentse gerechten, laten zien waar het om ging. Op 30 maart 1563 liet Jacob Huisinge de buren van Gasteren verbieden hun zwijnen op de marke van Anloo te drijven, op straffe van 15 mark voor elke keer dat ze werden betrapt. De Gastenaren ontkenden. Op 16 juli 1565 kwam er een nieuw verbod, van rentmeester Feycko van Frytema, en ruimer. Geen "beesten, schaepen, peerden end zwinen" meer over "den nyen gegraven sloot ende walle", die in de marke van Anloo als markescheiding was gelegd. Het vee bedierf er de groenlanden. Wilden de Gastenaren een doorgang, dan moesten ze die in hun eigen marke maken.

In die uitspraak staat geen steen. De grens van 1565 was een pas gegraven sloot met een wal. Historisch Anloo verbindt het geschil met deze plek; of de steen er toen al lag, zeggen de Goorspraken niet.

In mei 2025 liepen leden van beide boermarken de controle opnieuw. De steen lag er nog. Het kruis was goed te zien.

Bekijk deze plek op de kaart →

Deze plek is stap 4 van 6 in de verhaallijn Conflicten. Lees de hele lijn.

Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK).

Gegevens

Ligging
53.04840, 6.67370
Gebied
Anloo
Zekerheid van de ligging
laag

In de buurt

  1. KoningskuilIn het bos tussen Gasteren en Anloo ligt de Koningskuil, een plas van twintig meter met een naam waarvan niemand weet waar hij vandaan komt.860 m
  2. Kleine SpeldeOp de Kleine Spelde bij Anloo lag een beitel van Frans Grand-Pressigny-vuursteen; een opgraving vond er nederzettingssporen uit de ijzertijd.930 m
  3. KarrensporenIn de Strubben ligt een bundel karrensporen van ruim honderd meter breed, uitgesleten door de route over de Hondsrug.1,1 km
  4. BerlageboerderijDe modelboerderij die Berlage in 1914 voor de Kröller-Müllers op de heide bij Schipborg tekende: zelfvoorzienend bedoeld, en na twaalf jaar alweer verkocht.1,2 km
  5. De OntginningDe Volharding bij Gasteren begon rond 1920 als veldschuur op de heide, brandde in 1935 af en werd met De Koningskuil samen De Ontginning.1,2 km
  6. SmeltwaterdalHet Anlooërdiepje stroomt door een dal dat veel breder is dan de beek: uitgesleten door smeltwater uit de ijstijden.1,2 km
  7. Hunebed D10Hunebed D10 in de Gasterse Duinen bij Gasteren is klein en sterk gestoord, maar draagt de oudste bekende naam van een Nederlands hunebed: Des duvels kolse.1,3 km
  8. Parachutisten SchipborgerwegIn de nacht van 7 op 8 april 1945 kwam een groepje Franse parachutisten van Operatie Amherst neer aan de Schipborgerweg bij Anloo.1,3 km
  9. Gasterse DuinenDe Gasterse Duinen zijn gaan stuiven door de handelsroute die er overheen liep; de karrensporen, hunebed D10 en een dode beekarm liggen er nog.1,3 km
  10. School en boermarkehuizenDe school van Gasteren zakte in 1937 onder de vijftig leerlingen; de boermarke liet in 1938 twee huizen bouwen om schoolkinderen aan te trekken.1,4 km

Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.