Hunebed D16 bij Balloo, met cupmarks

Aan de rand van de Ballooër Esch, tussen de grafheuvels van Kampsheide en het Balloërveld, ligt hunebed D16: een groot en redelijk compleet ganggraf met negentien zijstenen, twee sluitstenen en negen dekstenen, en een grafkamer van 13,8 meter. Bakker telt negen paar zijstenen, dus achttien. Van Giffen telde er in 1918 vijftien. Ook de ingang is bewaard, met twee poortzijstenen en een poortdeksteen. Van de oorspronkelijke steenkrans zijn nog twee stenen over. De grafkamer ligt vrijwel oost-west, met de ingang op het zuiden. De monumentenkaart noemt D16 een monument van de trechterbekercultuurTrechterbekercultuur4000 tot 2700 v.Chr.Meer over deze periode: de boeren die hier rond 3400 tot 2700 v.Chr. de eerste akkers aanlegden en hun doden in stenen kamers bijzetten.

Zo zag het hunebed er niet altijd uit. Bij een inventarisatie in 1918 waren alle negen dekstenen van de draagstenen afgegleden. Van Giffen beschreef D16 als "in een droevigen staat" en stelde vast dat de oorspronkelijke toestand nog maar gedeeltelijk te reconstrueren was. In de zomer van 1952 werd het ingrijpend hersteld. Alle dekstenen werden teruggelegd, de sluitstenen en de meeste zijstenen werden naar binnen gezet, en drie verdwenen zijstenen kwamen weer boven en werden teruggeplaatst, met nog een steen waarvan niemand de functie kende. Zo kwamen de vijftien van 1918 op negentien. Alleen zijsteen Z5 staat nog waar hij stond. Ook de twee kransstenen werden toen pas blootgelegd. In 1954 volgde nog een restauratie, en in 2000 moest een deksteen teruggelegd worden die vandalen van zijn plaats hadden gewerkt.

In 1847 lag het hunebed nog in de marke van Balloo. Op 10 december van dat jaar besloten de markegenoten die marke volledig te scheiden. Op voorstel van de gewaardeelden uit Assen besloten ze ook het hunebed aan de provincie Drenthe in eigendom aan te bieden, met grond eromheen voor een wal of sloot en een toegang vanaf de openbare weg. De Drentsche courant hoopte dat vooral de markegenoten van Rolde dat voorbeeld zouden volgen. De provincie nam het aan. In 1856 was dit een van de drie hunebedden die ze in eigendom had, naast die in Emmen en Exlo.

Het merkwaardigste onderdeel bevindt zich op de zesde deksteen: een reeks kleine, ronde uithollingen. De Deense archeoloog Petersen herkende die in 1987 als cupmarks, kuiltjes die ook voorkomen op hunebedstenen in Denemarken en Sleeswijk-Holstein. Wie ze maakte, wanneer dat gebeurde en welke betekenis ze hadden is onbekend. Op de zesde deksteen zijn het er zeven, aangebracht in een O-vorm, en bij later nakijken bleken er ook drie op de derde deksteen te zitten – twee daarvan meteen zichtbaar, de derde alleen met strijklicht en op de tast. Of die twee stenen nog op hun oorspronkelijke plek liggen is niet zeker: volgens de atlas van Van Giffen wel, maar op de tekening die Lukis en Dryden er in 1878 van maakten is niet uit te maken welke steen waar hoorde.

Het hunebed is bereikbaar via een zandpad vanuit Balloo of Loon; bij nat weer kan dat pad slecht begaanbaar zijn.