De Eensgezindheid, stoomzuivelfabriek en korenmalerij van Anloo
Plek met een verhaal·Later gebruik
Op 11 oktober 1915 zette het bestuur van de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek en Korenmalerij De Eensgezindheid te Anloo een aanbesteding in de Provinciale Drentsche en Asser Courant. Het ging om 'het stichten van een Stoomzuivelfabriek en Korenmalerij met bijbehoorende werken en bijlevering van alle benoodigde Materialen', op een zaterdag in oktober om twaalf uur 's middags in het Café Mulder te Anloo, met de aanwijzing op het terrein om elf uur diezelfde ochtend. Bestek en tekening waren tegen betaling van twee gulden per stel te krijgen bij de heer G. Veendijk, bouwkundige te Gasteren. Het werk, met een directeurswoning erbij, ging naar de laagste inschrijvers, de gebroeders A. en M. Huizing uit Veendam en Wildervank, voor 16.763 gulden. Jarenlang was E. Buiter er directeur.
De bouwkundige is een aardig detail. Geert Veendijk (1877-1962) uit Gasteren ontwierp drie jaar eerder de boerderij met gelagkamer en veranda aan de Hoofdweg 118 in Oudemolen – nu herberg De Fazant – in opdracht van mr. J. Linthorst Homan. Hij was de zoon van Koene Veendijk, timmerman en gemeenteopzichter, die op zijn beurt betrokken was bij de Coöperatieve Handkracht-Zuivelfabriek in Oudemolen. Vader en zoon bouwden dus aan weerszijden van dit kaartvlak voor het zelfde vakgebied.
Tussen 1890 en 1920 veranderde de coöperatieve zuivel elk Drents dorp. Eext was er vroeg bij. Daar tekenden de boeren in maart 1895 en draaide De Eendracht in mei, eerst nog op handkracht, vanaf 1903 op stoom. Anloo begon twintig jaar later met stoom, en zette er een korenmalerij naast. Of het dorp daarvóór al een kleinere melkfabriek had, is niet zeker. De bewonersgeschiedenis van Historisch Anloo noemt bij Brinkstraat 6 "de verbouwde melkfabriek", die in 1928 werd gesloopt, en het fotoarchief heeft een "Handkracht fabriekje"; in de krant is het niet teruggevonden.
Een detail dat laat zien hoe zo'n fabriek in een dorp verweven raakte: toen de lagere school van Anloo werd verbouwd, kregen de kinderen les op de bovenverdieping van de zuivelfabriek – naast de studeerkamer van de oude pastorie en een bijzaaltje van café Popken. De verbouwde school ging op 1 oktober 1960 open.
In januari 1971 sloot de fabriek in Anloo. Dezelfde sluitingsgolf trof De Eendracht in Eext. Schaalvergroting maakte de dorpsfabrieken overbodig. Op deze plek zit nu vleesspecialist ABZ.
Het fabrieksgebouw staat er nog (Erik), en dat is het te fotograferen onderwerp. De ligging is vierdubbel vastgelegd: Historisch Anloo schrijft dat op het erf van De Eensgezindheid nu de ABZ zit, OpenStreetMap legt ABZ Anloo B.V. op zeven meter van het adrespunt van Annerweg 35 bij PDOK, en de Basisregistratie toont daar twee panden van fabrieksformaat. Het sluitingsjaar januari 1971 komt van Erik; in de bronnen die hier liggen staat geen jaartal. De krantenadvertentie van 1915 noemt zelf geen naam en geen adres, alleen 'te Anloo'.
Bekijk deze plek op de kaart →
Deze plek is stap 3 van 5 in de verhaallijn Verdwenen wind. Lees de hele lijn.
Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK), met de topografische kaart van 1925 eroverheen (Kadaster).
Gegevens
- Ligging
- 53.04641, 6.70609
- Gebied
- Anloo
- Zekerheid van de ligging
- hoog
In de buurt
- Celtic field bij de campingBij de camping van Anloo lag een celtic field met twee grafheuvels die Van Giffen opgroef; na de ontginning is er in het landschap niets van over.140 m
BegraafplaatsDe begraafplaats die Anloo in 1828 aanlegde toen begraven in de kerk verboden werd.210 m- Graf Evert MuschDe schilder Evert Musch ligt met To Jager begraven aan de Bosweg in Anloo. Zijn Panorama van de Drentsche Aa was een stil protest tegen rechtgetrokken beken.210 m
- Werkhuis AnlooIn 1852 bouwde de diaconie in Anloo een werkhuis voor armen, al vond een briefschrijver dat er in het dorp voor hen geen werk was.360 m
- De SpeulkoeleIn 1936 groeven jongens van de jeugdvereniging in het bos bij Anloo een openluchttheater met zitplaatsen voor ruim 500 mensen.370 m
- Nederzetting BoswegAan de Bosweg bij Anloo lag een grote nederzetting uit de ijzertijd en de Romeinse tijd; rond 1950 kwam er een rijk graf uit de ijzertijd tevoorschijn.380 m
HomanshofHomanshof bij Anloo is een hallenhuisboerderij die eeuwenlang verhuurd werd; de naam komt van de familie die hem bezat, niet van de boeren die er woonden.510 m- ≈ Vorstengraf AnlooEen van de drie Drentse vorstengraven, achthonderd meter ten noorden van Anloo: negen bronzen van het tuig van een span paarden, onder stuifzand bewaard.540 m
Noordesch AnlooUit de Noordesch van Anloo kwamen een urnenveld, prehistorisch aardewerk en een zilverschat van 114 Romeinse munten, ver buiten het Romeinse Rijk.540 m- Grafheuvel MoleneschEen grafheuvel op de Molenesch tussen Anloo en Eext, nooit gedateerd, en in drie registers onder drie verschillende namen te vinden.620 m
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.